Back to overview

Vanaf nu is er nog maar één echt belangrijk onderwerp: de klimaatcrisis

Om een zandstrand te doen ontstaan moeten kwartsrotsen uit de gebergten fijn worden geslepen tot zandkorrels, vele biljoen keren. Het moet regenen en waaien, bergwanden moeten verschuiven en de rivieren moeten de steeds kleiner wordende steentjes naar de zeeën dragen, daar waar de golven aan de kliffen knagen en het zand van de bodem van de oceaan naar de kust tillen. Een strand te doen ontstaan vergt duizenden, soms miljoenen jaren. Om een strand te doen verdwijnen is minder tijd nodig, veel minder. 

Wij zullen stranden kwijtraken. Zij zullen verdwijnen in het rijzende water – en wat blijft is enkel een kustlijn, een abrupte overgang van het land naar de zee, maar niet, wat generaties van vakantiegangers onder “strand” verstonden: het diepe land in je rug, voor je uit de machtige zee, boven je de onbegrensde hemel en onder je voeten het zachte zand. Alleen wie geluk of veel geld heeft zal in staat zijn om op een echte strand te kunnen zonnebaden, zandkastelen bouwen, liggen lezen: een leven zonder stranden. Wie kan zich dat voorstellen?[1]

Wie wil zich dat voorstellen?

Vandaag de dag al staan hele wijken in Miami steeds weer onder water – bij stralende zonneschijn. De stijgende zeespiegel drukt het water uit de grond naar boven. De bewoners van Miami noemen dat “Sunny Day Flooding”. In 2045 zullen 64.000 huizen in Florida regelmatig onder water komen te staan. Aan het eind van deze eeuw zouden grote delen van de Miami-regio in de zee kunnen verdwijnen, en daarmee ook: de Everglades National Park en twee kerncentrales.[2]

Tot in de jaren tachtig mochten Beierse skigebieden de sneeuwkanonnen alleen ter correctie van de pistes gebruiken. Tegenwoordig wordt steeds vaker de complete piste vanaf het dal tot op de grote hoogtes kunstmatig besneeuwd. In de komende decennia zullen de gletsjers de helft van hun massa’s kwijtraken. In het ergste geval zullen de Alpen eruit gaan zien zoals het Atlasgebergte in Marokko: de Alpen, waar de Rijn en alle belangrijke zijarmen van de Donau hun bronnen hebben, zouden in 2100 een woestijngebergte kunnen zijn.[3]

Dat is de wereld die wij zullen creëren als wij op dezelfde voet door blijven gaan. 

Na hurricane: een heel eiland voor de kust van Hawaï verdwenen

Melding van Earth.com, 27-10-2018

Deze wereld te kunnen bedenken is het verdienste van de US-Amerikaanse journalist David Wallace-Wells. Twee jaar geleden publiceerde hij een tekst in de New York Magazine die voor ophef zorgde. Hij deed waarvoor zo veel klimaatwetenschappers geen kracht meer konden opbrengen, zij, die in decennialange gevechten uitgeput waren geraakt. Hij heeft alle feiten, scenario’s en modellen bij elkaar gedragen en een conclusie neergeschreven, die ieder weldenkend mens van zijn verstand kan doen beroven, omdat de draagwijdte ervan gigantisch is en tegen iedere ervaring indruist, die de mensheid ooit in al haar saga’s, legendes en sprookjes door heeft gegeven: dat de aarde aan het eind van deze eeuw onbewoonbaar zal zijn. 

Dat geen ark ons kan redden, geen goden, geen grote daad van een enkel genius. 

Wallace-Wells heeft zich geconcentreerd op de extreme scenario’s, daarop, wat zou kunnen gebeuren als de mensheid niet in actie komt. Hij schrijft: “Het maakt niet uit hoe goed geïnformeerd u bent, u bent niet ongerust genoeg.”

Dat leverde hem de kritiek op van enkele klimaatwetenschappers. Zij geloven, dat men de mensen niet van hun hoop mag beroven. Men zou terughoudend over de klimaatcrisis moeten spreken, optimistisch blijven, inzetten op wat realiseerbaar is, anders zouden de mensen niet luisteren. 

Maar misschien hadden de mensen de kop helemaal niet in het zand gestoken, en hadden zij nog niet helemaal begrepen wat de ineenstorting van het klimaat daadwerkelijk voor hen betekent, omdat de wetenschap daarover zo abstract is. Het weer voelen wij op het moment dat wij het huis uit gaan: maar wie heeft ooit het klimaat gezien?[4]

Wallace-Wells beschrijft de klimaatcrisis niet als een ver-van-mijn-bed-achtig gevaar, dat enkel in de modellen en tabellen van de wetenschappers verschijnt, maar als een oerkracht die ieder mens raakt en hem schade kan toebrengen. Hij vertelt zijn lezers iets menselijks: ja, jullie mogen bang zijn! Wallace-Wells volgde daarin de gezondheidsexperts, die niet alleen maar de positieve kanten van het niet-roken belichten, maar ook zeggen: wie rookt gaat eerder dood. 

Zes miljoen mensen hadden Wallace-Wells’ artikel na luttele dagen gelezen, snel was het het vaakst gelezen artikel in de geschiedenis van de magazine. Het boek, dat nu uit dit artikel is voortgekomen, markeert een kantelpunt binnen het klimaatdebat. “De klimaatmodellen met de ergste voorspellingen leggen de grenzen vast van het denkbare. Daarmee kunnen wij beter inzien wat waarschijnlijk is. En wellicht zullen deze extreme modellen zelfs goede wegwijzers blijken te zijn als men bedenkt, dat de optimisten in de laatste halve eeuw nooit hun gelijk hebben gekregen wat het klimaat betreft.”

Wallace-Wells wil, zoals hij zojuist in de Guardian verkondigde, “mensen mobiliseren die op dit moment weliswaar verontrust, maar in de kern zelfvoldaan zijn”. In de stemhokken zouden zij primair aan de klimaatcrisis moeten denken en daarna hun kruis zetten. De wereldklimaatraad heeft hij daarin mee. Die betoogde dat er snelle, vergaande en ongekende veranderingen in alle maatschappelijke domeinen nodig zijn om vat te krijgen op de klimaatcrisis. Deze waarschuwing stond voor de anders zo droog formulerende wereldklimaatraad gelijk aan een revolutie.

Nu reeds meer dan 45 doden ten gevolge van de koudegolf in Europa 

Spiegel Online, 28-02-2018

Wij hebben het altijd over de “toekomst van de planeet”, maar het gaat enkel en alleen om onze toekomst. Over 7,6 miljard jaar zal de aarde neerstorten in de zon en tot die tijd is van toepassing wat de astrofysicus Adam Frank zojuist schreef: “De aarde zal overleven. Wij mogelijk niet.”[5]

Vijf grote sterftegolven hebben paleontologen tot nu toe in de geschiedenis van onze planeet geteld. Bij de grootste golf, 252 miljoen jaar geleden, warmde de aarde in een paar honderd jaar met tien graden op omdat vuurstromen van een Siberische vulkaan onderaardse kolenlagen en gasbellen hadden verbrand. De temperatuurstijging heeft 96 procent van de toenmalig levende diersoorten in de oceaan uitgewist. Zij stikten, want warm water kan minder zuurstof opslaan dan koud water. Op het vasteland verdween twee derde van alle soorten.[6]

Biologen hebben nu al de zesde grote sterfte uitgeroepen, veroorzaakt door de mens, die soort om soort uitwist – sneller dan welk natuurgeweld dan ook, sneller dan de Siberische vulkaan uit de oertijd. In deze zienswijze zit een bijna ontroerende onwetendheid. Want de kans is aanwezig dat de mens zelf deel gaat uitmaken van de zesde grote sterftegolf.

In de afgelopen dertig jaar hebben wij door de verbranding van fossiele energieën evenveel CO2 in de atmosfeer gepompt als alle mensen bij elkaar die ooit op aarde hebben geleefd tot het jaar 1990 – precies evenveel CO2 als in de voorgaande 200.000 jaar. “Wij hebben daarmee bewust evenveel schade veroorzaakt als onbewust in al die jaren daarvoor”, schrijft Wallace-Wells.

In het klimaatakkoord van Parijs in het jaar 2015 zijn de wereldleiders overeengekomen de opwarming van de aarde tot het eind van deze eeuw te beperken tot minder dan twee graad, in relatie tot de CO2-level van het pré-industriële tijdperk. Indien de regeringen niet in actie komen dan groeit de wereldbevolking en stijgt parallel ook het olie- en kolenverbruik, zullen wij volgens de wereldklimaatraad in 2050 de drie graden bereiken, in 2100 vier graden, in 2140 vijf graden. Dat zijn allemaal gemiddelden. Iedere dag kunnen de amplitudes groter worden. Nu al tekenen de meetstations steeds vaker weerrecords op. Spanje, 47,3 graden. Australië, 49,5 graden. Koeweit 54 graden.[7]

Op zulke temperaturen is het menselijk lichaam niet voorbereid, wie zich langere tijd buiten ophoudt riskeert zijn leven. Maar het kan nog erger komen: omdat wij niet precies weten, hoe een warmere planeet op emissies van broeikasgassen reageert, kan de temperatuur volgens een ander scenario ook zeven graden hoger liggen als voor het industriële tijdperk. Er zijn wetenschappers voor wie de zes graden al het eindpunt markeren: dan staat alles op het spel.[8]

Aantal doden door bosbranden in Griekenland stijgt: 91 slachtoffers

Münchner Merkur, 30-07-2018

Maar zelfs met vier graden zal onze wereld compleet veranderen. De groene bossen van Centraal-Europa zullen uitdrogen. Als dan de steeds vaker voorkomende bosbranden de bomen niet vernietigen, dan zouden parasieten hen de rest kunnen geven, zoals nu al in heel Duitsland te zien is. Tegelijkertijd zullen de oogstopbrengsten van de akkerbouw minder worden. Vanwege de droogte van het afgelopen jaar dekt de totale graanoogst niet meer de mondiale vraag. Wat gebeurt er, als deze droogteperiodes ieder jaar terugkeren, als deze het nieuwe normaal betekenen? Basale voedingsmiddelen worden duurder en dat raakt de armen het eerst. De oceanen zullen te warm zijn om in de stijgende vraag naar vis te kunnen voorzien, de schoonheid van koraalriffen zullen onze nakomelingen alleen nog maar op Youtube kunnen bewonderen. 

Dat zal in de wereld om ons heen gebeuren. Maar wetenschappers hebben ook aangetoond, dat mensen bij hogere temperaturen eerder hun innerlijk evenwicht kwijt raken: ze kunnen slechter concentreren, ze worden sneller gewelddadig en moeten vaker psychiatrische behandeling ondergaan. Als het warmer is dan anders, dan stijgt het aantal gevallen van depressie en het aantal zelfdodingen. 

“Vooruitgang”, zoals de meesten het nog definiëren, zal er niet meer zijn: alleen de gelukkigste onder ons zullen bereiken dat hun kinderen een beter leven hebben dan zij zelf. Want met iedere graad die de aarde opwarmt vermindert de mondiale groei van de economie met 1,2 procent. De wereldeconomie groeit gemiddeld met 3,5 procent. Dat betekent in een drie-graden-wereld: onze economieën zouden kunnen krimpen. De geschiedenis toont aan dat in zulk geval miljoenen mensen hun werk kwijt raakten en de sociale systemen aan hun grenzen kwamen. Pensioenen daalden, vergoedingen voor medische behandeling werden gekort, de WW moet herschikt en gereorganiseerd worden. Uit andere delen van de aarde zullen mensen in de rijke landen willen trekken omdat hun eigen land te heet, te droog, onbewoonbaar is geworden.

Met het oog op al deze ontwikkelingen zullen politici in steeds hardere debatten met elkaar geraken – en er zullen nieuwe mannen en vrouwen op het toneel verschijnen die beweren, dat zij alleen de oplossing voor deze nieuwe problemen kennen. Een al te vertrouwd patroon. Als de mensen bang zijn om hun geld, als ze hun vertrouwen in de politiek kwijtraken, dan kiezen ze vaker extreme politici.

Dit zal allemaal synchroon gaan verlopen, als een helse machine die steeds nieuwe problemen uitspuugt, die elkaar overlappen, met elkaar verstrengeld zijn en zeker zullen de mensen deze machine op een dag kunnen stoppen. Het is echter onzeker of dat op tijd zal gaan gebeuren.[9]

Laten we het niet verknoeien. Deze toekomst is allang begonnen. De klimaatcrisis zal geen probleem zijn waar toekomstige generaties me zullen moeten dealen. Wie vandaag de dag op aarde leeft, vindt zich middenin deze crisis. Degene die het nog niet aan den lijve heeft ondervonden heeft geluk gehad. 

De helft van het Great Barrier Reef is afgestorven

National Geographic, augustus 2018

De militairs en grote beleggers kijken al verder dan veel mensen. Uitgerekend zij. Want in onze wereld zijn de meesters van de oorlog en het geld ook de meesters van het risico. Als zij een verkeerde inschatting maken, dan verliezen zij: het gevecht of een vermogen. Daarom zetten veel militairs veel geld in op wat-als-spelletjes, daarom peilen beleggers voortdurend het risico en nemen zij maatregelen tegen verliezen. 

Voor het Amerikaanse militair is de klimaatcrisis een kwestie van de “nationale veiligheid”. De aanval komt van meerdere kanten: de stijgende zeespiegel bedreigt de bases aan de kust, bosbranden en droogteperiodes bedreigen de bases aan het vasteland. Tegelijk wordt het US-militair, zo denkt men daar, veel vaker moeten uitrukken om na klimaat- en wateroorlogen buiten de VS de rust te herstellen en om bij natuurrampen in eigen land mee aan te pakken.

Beleggers zijn bang voor een CO2-shock. Misschien zullen tijdens een zomer in Europa tienduizenden komen te overlijden ten gevolge van een hittegolf, de metropolen van Californië worden bedreigt door bosbranden, hurricanes de Oostkust van de VS verwoesten en niet eerder geziene neerslag de rijsoogst in Azië bederven. En omdat iedereen weet, dat de CO2-emissies snel beperkt moeten worden, zullen de middelen radicaal zijn. Wie op dat moment veel aandelen houdt van oliemaatschappijen of van bevuilde airlines, die zal veel geld verliezen. 

Wees voorbereid. Wetenschappers geloven, dat het tien jaar duurt voordat een CO2-molecuul in de atmosfeer van de aarde zijn volle werking heeft ontplooid. Op de CO2-tijdschaal leven wij nog in het jaar 2009. Sindsdien is de economie van China verdubbeld. Op aarde leven inmiddels 1 miljard mensen meer.[10]

En zelfs al lukt het op een of andere manier om minder CO2 uit te stoten, alles zal met decennia verergeren. De wetenschappers betogen dat wij dwingend “negatieve emissies” nodig hebben wat betekent: wij moeten CO2 aan de atmosfeer onttrekken.

De technologie daarvoor kennen wij in hoofdlijnen, de prijs daarvoor daalt en er zijn zelfs tekenen dat CO2 veilig is op te slaan. Maar bij de huidige stand van de technologie zouden wij op iedere dag een nieuwe centrale in bedrijf moeten brengen tot in het jaar 2087. De industrie die daardoor ontstaat zou meer dan drie keer zo groot zijn als de huidige olie-industrie. Wereldwijd bestaan er in het jaar 2019 maar net 18 centrales. 

En ook dan is het waarschijnlijk nog niet goed. Dat is het diabolische karakter van de klimaatcrisis. Want wij moeten rekening houden met het onbekende, met de zwarte zwanen die ineens opduiken: het is mogelijk dat de mensheid alle kolencentrales sluit én alle melkveebedrijven sluit én het vervoer in toekomst zonder emissies uitkomt en de aarde desondanks niet weer afkoelt. Als ware het een broeikas dat ook zonder de invloed van de mens steeds verder opwarmt.[11]

Ioane Teitiota uit Kiribati wil in Nieuwzeeland als eerste klimaatvluchteling ooit worden erkend

FAZ, 30-11-2014

De klimaatcrisis is het enige werkelijk belangrijke onderwerp van onze tijd. Zij stelt alles ter discussie en alle andere problemen zijn tot kinderen van deze crisis verworden. Feminisme? Vrouwen komen eerder om in natuurrampen dan mannen. Ongelijkheid? Wie op zoek is naar veiligheid tegen de volgen van de klimaatcrisis heeft geld nodig. Racisme? Minderheden leven vaker in gebieden die de klimaatcrisis het hardst raakt. Alle vooruitgang van de laatste jaren waarvoor activisten hebben gestreden staan weer op het spel in een wereld die voortdurend met de noodstand te maken heeft.[12]

David Wallace-Wells schrijft in zijn boek: de mensheid dacht altijd dat zij nog tijd zou hebben, dat de “opwarming van de aarde een Arctische sage zou zijn die zich ergens anders afspeelt, dat het enkel een kwestie zou zijn van zeespiegels en een probleem van de kuststreken en niet een om zich heen grijpende crisis die geen plek en geen leven op aarde onaangeraakt laat; dat het een crisis van de ‘natuurlijke wereld’ zou zijn en niet van de menselijke, dat deze twee werelden gescheiden zouden zijn en wij ergens buiten de natuur zouden leven, niet met haar verbonden, letterlijk overweldigd door haar; dat rijkdom een bescherming zou zijn tegen de verwoestende gevolgen van de opwarming; dat de verbranding van fossiele brandstoffen de prijs zou zijn voor voortdurende economische groei; dat de groei en de technologieën die daaruit voortkomen ons zouden toestaan een weg uit de milieucrisis te vinden; dat er een meetlat zou zijn voor het belang en de omvang van deze bedreiging in de lange tijd van de menselijke geschiedenis, dat we daaruit het vertrouwen zouden kunnen putten, dat we de crisis de baas kunnen worden.”

Het is om wanhopig van te worden.

En toch blijft één gedachte: wellicht zal men ooit om mensen zoals Wallace-Wells moeten glimlachen, hen als door de landen trekkende, doemdenkende profeten herinneren, zoals ieder tijdperk ze heeft voortgebracht. Men mag ervan uitgaan dat Wallace-Wells daarover erg verheugd zou zijn. Want als toekomstige generaties op deze manier aan Wallace-Wells terug zouden denken, dan zou de belangrijkste variabele in al die klimaatmodellen daadwerkelijk en doorslaggevend zijn veranderd: de mens.

Verwijzing door de auteur: Ik heb bronvermeldingen over alle scenario’s en onderzoeken in de voetnoten toegevoegd. (Opmerking vertaler: deze bronnen zijn allen verlinkt.)

Auteur: Rico Grimm; redactie: Philipp Daum; eindredactie: Vera Fröhlich, fotoredactie: Martin Gommel; vertaler: Sandra Möller

Verschenen op Krautreporter op 12 april 2019

___

[1] Info/bronverwijzing: Voorbeelden voor het strandscenario: op de Balearen zullen tot 50 meter brede stranden verdwijnen, in Japan aan de hand van vijf stranden doorgerekend. In Californië zouden tot 67 procent van de stranden kunnen verdwijnen.

[2] Info/bronverwijzing: reportage over Sunny Day Flooding, de Taz over klimaatgentrificatie in Miami. Voorspellingen voor Miami hier, een diepgaande reportage hier.

[3] Info/bronverwijzing: Bron voor de wetten van Beieren, eveneens voor het energieverbruik van het besneeuwen, studie over de gletsjers in de Alpen, en de sneeuwval.

[4] Info/bronverwijzing: hier het oorspronkelijke artikel van Wallace-Wells met kanttekeningen van de auteur, het boek – voor de discussie onder deskundigen over de juiste communicatiestrategie voorbeeldig: 1, 2, 3. Daarbij zijn er geen conclusies over de juiste weg, in dit kader deze Vox-tekst; de melding omtrent het Hawaï-eiland.

[5] Info/bronvermelding: Wallace-Wells‘ gesprek met de Guardian, de tekst van Adam Frank in de NYTimes, melding over het rif hier. 

[6] Info/bronvermelding: over de vijf massasterftes, de inzichten over de vulkaan, de sterfte in de perm.

[7] Info/bronvermelding: bron voor CO-emmissies tot 1990, vanaf 1990; het rapport van de wereldklimaatraad, temperatuurrecords op Wikipedia, bronnen zijn daar verlinkt.

[8] Info/bronvermelding: Het andere scenario; Leven in een 6-graden-wereld hier beschreven.

[9] Info/bronvermelding: gevolgen van de droogte van 2018 voor de Duitse bossen, getallen over de graanoogst, hitte en concentratie, hitte en geweld, hitte en opnames in psychiatrische instellingen, hitte en depressie, hitte en het aantal zelfdodingen, verband met economische groei, mondiale groei, het verband tussen economische onzekerheid en verkiezingssuccessen van extreme partijen heb ik hier beschreven

[10] Info/bronvermelding: rapport van de Minister van Defensie van de VS over de klimaatverandering, met daarin een lijst van alle bedreigde bases, rapport over de klimaatvluchteling hier, beleggers oefenen druk uit op ondernemingen om groener te worden schrijft het Handelsblatt, enquête onder grote beleggers, die “regulatorische risico’s” zien, de diepte in met deze zoekwoorden: “Stranded assets and climate change”; over de tijd die een CO2-molecuul benodigd om volle werking te ontplooien hier, cijfers over de groei van China en Ethiopië en de bevolking van Wolfram Alpha.

[11] Info/bronverwijzing: erg goed overzicht m.b.t. Carbon Capture hier, Hothouse Earth

[12] Info/bronverwijzing: vrouwen en natuurrampen, ongelijkheid, racisme.